نویسنده : نیلوفر کاویان
15 آذر 1404
در دنیای امروز، انرژی محرک اصلی تمام فعالیتهای انسانی است. اما برخلاف تصور عمومی، انرژی تنها یک کالای مصرفی برای آسایش نیست، بلکه یک «سرمایه استراتژیک» است.
وقتی صحبت از صرفهجویی در مصرف سوخت و انرژی در سطح خانوار میشود، ما تنها درباره کاهش قبضههای ماهیانه صحبت نمیکنیم، بلکه در حال صحبت درباره مدیریت منابع ملی، کاهش فشار بر زیرساختهای کشور و تقویت تابآوری اقتصادی هستیم.
۱. منظر اقتصاد کلان: کاهش فشار بر بودجه ملی
هر لیتر سوخت یا هر کیلووات ساعت برق که در سطح خانوار بهینه مصرف نشود، هزینهای سنگین را بر دولت و در نهایت بر کل جامعه تحمیل میکند.
– کاهش هزینههای یارانهای و حمایتی: بخش بزرگی از بودجه دولت صرف حمایت از انرژی میشود. مصرف بهینه در خانوارها به معنای کاهش نیاز به تزریق مستقیم بودجه برای تأمین انرژی است؛ بودجهای که میتواند در بخشهای حیاتیتر مانند سلامت، آموزش و زیرساختهای صنعتی هزینه شود.
– حفظ ذخایر استراتژیک: صرفهجویی در مصرف سوخت، به معنای افزایش طول عمر ذخایر ملی نفت و گاز است. این امر به کشور اجازه میدهد در زمان بحرانهای جهانی یا تغییرات در بازار انرژی، فضای مانور بیشتری داشته باشد و از وابستگی شدید به واردات یا فشار بر صادرات خود بکاهد.
۲. منظر اقتصاد خرد: مدیریت بودجه و رفاه خانواده
برای هر خانواده، انرژی یکی از هزینههای ثابت و اصلی است. مدیریت مصرف انرژی، مستقیماً بر «قدرت خرید» خانوادهها تأثیر میگذارد.
– افزایش پسانداز و رفاه: با بهکارگیری روشهای هوشمند مصرف (مانند استفاده از عایقبندی، تجهیزات کممصرف و مدیریت زمان مصرف)، هزینههای جاری خانواده کاهش مییابد. این کاهش هزینه، در واقع بازگشت سرمایه به جیب خانواده است که میتواند صرف ارتقای کیفیت زندگی یا آموزش فرزندان شود.
ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺻﺤﻴﺢ ﻣﺼﺮف اﻧﺮژی ﻣﺴﺘﻠﺰم ﺷﻨﺎﺧﺖ وﺿﻌﻴﺖ ﻣﻮﺟﻮد و اﻟﮕﻮی ﻣﺼﺮف، اﻧﺠﺎم ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی و اﻋﻤﺎل ﻛﻨﺘﺮل ﺑﺮای ﺑﻬﻴﻨﻪﺳﺎزی و اﺻﻼح اﻟﮕﻮی ﻣﺼﺮف ﻣیﺑﺎﺷﺪ. ﻫﺪف از ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ اﻧﺮژی، ﻛﺎﻫﺶ و ﻣﻨﻄﻘی ﻛﺮدن ﻣﺼﺮف انرژی ﺑﻪنحوی اﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﻮﺟﻴﻪ اﻗﺘﺼﺎدی داﺷﺘﻪ و درعین حال، ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺑﺮوز ﺗﺄﺛﻴﺮاﺗی ﻣﻨﻔی در ﺳﻄﺢ رﻓﺎه و آﺳﺎﻳﺶﻧﮕﺮدد.
درخصوص انرژی و مصرف آن، لازم به ذکر است که الگوی مصرف خانوار موضوعی چندبعدی محسوب می شود که تحقیقات چندی با تکیه برر رویکردهای مختلف اقتصادی و اجتماعی به آن پرداخته اند. تفاوت ها و تمایزات الگوی مصرف افراد جامعه از موضوعاتی بوده است که برخی رویکردهای نظری جامعه شناختی نیز به آن پرداخته اند. در کنار اتخاذ رویکرد جامعه شناختی و سطح خرد در بررسی نقش عوامل مختلف اقتصادی و اجتماعی بر الگوی مصرف، توجه به نقش سیاست ها و برنامه-های مدیریت شهری در بهینه سازی الگوی مصرف خانوارهای شهری، کمتر موردتوجه قرار گرفته است. این درحالی است که مدیریت و حکمروایی شهری می تواند تاثیرات بسزایی از طریق سیاست های توسعه و ساخت وساز شهری و نیز سیاست های فرهنگی و مهاجرتی بر الگوی مصرف خانوارها داشته باشد.
سیاستهای مدیریت شهری به صورت کلی و به صورت جزء، سیاست های توسعه ای، سیاست مهاجرتی، سیاست های ساخت وساز شهری، اجرایی و نظارتی و فرهنگی و اجتماعی بر روی کاهش مصرف سوخت اثرگذار می باشند. در همین راستا:
نخست؛ با اشراف بر اینکه سیاست های توسعه ای بر روی کاهش مصرف سوخت خانوار اثرگذار است، بنابراین: ۱-برای برنامه ریزی شهری، لازم است جمع آوری اطلاعات دقیقی صورت بگیرد و برای این کار از سیستم های اطلاعات مدیریت برای جمع آوری اطلاعات و برنامه ریزی استفاده گردد. ۲-در برنامه ریزی شهری اهداف اجتماعی، اقتصادی و توسعه انسانی به همراه یکدیگر مدنظر قرار گیرد تا با رشد متوازن این اهداف، شرایط برای کاهش مصرف سوخت فراهم گردد. ۳-در برنامه ریزی شهری شاخص های پیشرفت و توسعه پایدار شهری ابعاد اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی در ارتباط باهم در نظر گرفته شوند.
دوم؛ نظر به اینکه سیاست های ساخت وساز شهری بر روی کاهش مصرف سوخت خانوار اثرگذار است، پس: ۱-در سیاست های ساخت و ساز شهری، تمرکز بالایی بر همگرا بودن قوانین، صورت پذیرد. ۲-با تغییر و بازنگری در قوانین و مقررات شهرسازی، شرایط برای کاهش مصرف سوخت خانوار مهیا گردد. ۳-با استفاده از الگوهـای رایـج در سـاخت وسـاز شـهری در کشورهای توسعه یافته، معیاری برای شهرسازی در ایران درنظر گرفته شود تا بتوان مصرف سوخت خانوارها را کاهش داد. ۴-در یک تناوب زمانی، معیارهای شهری با نیازهای روز شهرسازی متناسب گردند تا با شرایط تجهیزاتی خانوارها برای کاهش مصرف سوخت هماهنگ گردد.
سوم؛ سیاست های اجرایی و نظارتی بر روی کاهش مصرف سوخت خانوار اثرگذار است، بنابراین باید: ۱-در سیاست های اجرایی و نظارتی، تاکید بر نظارت قبل از اجرا باشد. ۲-مباحث مقررات ملی ساختمان همچون مبحث ۱۹، در سیاست های مدیریت شهری به صورت جدی پیگیری شود. ۳-نظارت با استفاده از استانداردهای جهانی به¬عنوان معیارهای مورد قبول در سیاست مدیریت شهری مورد استفاده قرار گیرد.
چهارم؛ با علم به اینکه سیاست های فرهنگی و اجتماعی بر روی کاهش مصرف سوخت خانوار اثرگذار است، لازم است که: ۱-بر استفاده از رسانه¬های جمعی بویژه رسانه های صوتی و تصویری و البته شبکه-های اجماعی پرمخاطب، تمرکز بالایی صورت پذیرد. ۲-با ارتقاء آگاهی¬های عمومی مصرف کنندگان در مورد انرژی های اولیه، الگوی مصرف شهروندان (مردم) اصلاح شود. ۳-احساس مسئولیت اجتماعی به-عنوان تلقیات و باورهای ارزشی در جامعه از طریق ابزارهای فرهنگی نهادینه شود. ۴-الگوی کاهش مصرف در مراکز آموزشی همچون مدارس، دانشگاه ها و حوزه های علمیه، آموزشگاه ها، مدارس تلویزیونی و پایگاه های آموزشی مجازی و همچنین آموزش های از راه دور اعم از برخط و غیربرخط، ترویج داده شود.
