🖋دکتر سیدنورالله موسوی
استاد دانشگاه
مقدمه:
مشاهده رفتار سازهها در زلزله اخیر ونزوئلا، بیش از هر چیز ضرورت بازنگری در اولویتهای مهندسی و معماری ایران را یادآوری میکند. در شرایطی که محدودیتهای اقتصادی و تحریمی، تامین تجهیزات را دشوار کرده است، تحلیل «هزینه-فایده» نشان میدهد که سرمایهگذاری بر روی سیستمهای نوین سازهای، اقتصادیترین مسیر برای حفظ سرمایههای ملی است.
۱. تحلیل رفتار نما در زلزله و ضرورت مهار لرزهای:
یکی از چالشهای اصلی در ساختمانهای شهری ایران، سنگینی بیش از حد نماهای ساختمانی است. تحلیلهای مهندسی نشان میدهد که نما نباید صرفاً یک جزء الحاقی و تزئینی دیده شود. طبق ضوابط پیوست ششم آییننامه ۲۸۰۰، نمای ساختمان باید به عنوان یک «اجزای غیرسازهای» تحت اثر شتابهای زلزله طراحی و مهار شود.
راهکار: استفاده از روشهای نصب خشک (Drywall) و متریالهای سبک بهجای ملاتهای سنتی، نه تنها بار مرده ساختمان را کاهش میدهد، بلکه از پرتاب شدن قطعات نما در هنگام لرزه جلوگیری میکند. معماران باید «زیبایی» را با «تابآوری نما» گره بزنند.
۲. جداسازی لرزهای (Base Isolation)؛ از تئوری تا الزام اجرایی:
تحلیل زلزلههای مشابه نشان میدهد ساختمانهایی که از سیستمهای مستهلککننده انرژی استفاده کردهاند، کمترین آسیب را دیدهاند.
راهکار اجرایی: برای ساختمانهای با اهمیت زیاد و پروژههای بالای ۵ طبقه، استفاده از Seismic Isolators (جداسازهای لرزهای) باید به یک استاندارد رایج تبدیل شود. این سیستم با تغییر دوره تناوب سازه، شتاب ورودی به طبقات را به قدری کاهش میدهد که حتی قطعات نما و دکوراسیون داخلی نیز از آسیب مصون میمانند. این یعنی ساختمان پس از زلزله، همچنان «قابل سکونت» است.
۳. همگرایی معماری و سازه در متدولوژی نوین:
راهکار نهایی در گرو تغییر دیدگاه سازندگان و توسعهگران است. ما باید از «معماریِ پوسته» به سمت «معماریِ پایدار» حرکت کنیم.
تحلیل اقتصادی: هزینه نصب سیستمهای جداساز لرزهای در قبال کل هزینه ساخت (بهویژه در پروژههای لوکس)، درصد بسیار ناچیزی است (حدود ۳ تا ۷ درصد). این مبلغ در مقابل هزینههای گزافی که صرف نماهای سنگین میشود، عملاً با سبکسازی و اصلاح روشهای سنتی قابل جبران است.
نتیجهگیری و پیشنهاد:
پیشنهاد میشود نهادهای نظارتی و سازمان نظام مهندسی، با ایجاد مشوقهای تراکمی یا تخفیف در عوارض نوسازی برای ساختمانهای مجهز به سیستمهای نوین لرزهگیر، مسیر را برای همگانی شدن این تکنولوژی هموار کنند. ما باید قبل از وقوع بحران، دانش فنی را به عرصه اجرا بیاوریم تا تجربه ونزوئلا برای ما به یک تراژدی تکراری تبدیل نشود.
