مفهوم «جهاد علمی» در ادبیات مقام معظم رهبری، جایگاهی بسیار کلیدی و استراتژیک دارد و به عنوان یکی از ابعاد اساسی پیشرفت و اقتدار ملی در جمهوری اسلامی ایران مطرح میشود. این مفهوم صرفاً به معنای تحصیل علم نیست، بلکه فرایندی جامع و مستمر است که ابعاد مختلفی را در بر میگیرد.
ابعاد و مولفههای جهاد علمی از منظر رهبری:
1. تولید علم و نوآوری: رهبر انقلاب بارها بر لزوم «تولید علم» و «اجتهاد و تولید علم» تأکید کردهاند. این به معنای اکتفا به آموختههای موجود نیست، بلکه تلاش برای دستیابی به دانش جدید، نظریهپردازی، و نوآوری در مرزهای علم است. ایشان، ایران را نیازمند «مرجعیت علمی و فناوری در جهان» دانستهاند و این امر را با تولید علم و نوآوری گره زدهاند.
2. تحرک و پویایی علمی: جهاد علمی مستلزم یک «حرکت علمی جدید و رو به گسترش» است که باید با «شتاب بالا» و «شدت» ادامه یابد تا عقبماندگیهای تاریخی جبران شود. این حرکت باید «جهادگونه» باشد، به این معنا که با تلاش بیوقفه، خطرپذیری (در حد معقول)، و امید به آینده همراه باشد.
3. خودباوری و استقلال علمی: یکی از محورهای اساسی در فرمایشات ایشان، «خودباوری ملی» و «استقلال علمی» است. تاکید بر اینکه «علم را خودمان تولید کنیم و بجوشانیم» و «نگاه بومی و تکیه به فرهنگ خودمان» در کسب علم، نشاندهنده اهمیت رهایی از وابستگی علمی به غرب و تبدیل شدن به یک قطب علمی در جهان اسلام است. این خودباوری، مانع ناامیدی و تلاش دشمنان برای کاشتن بذر نومیدی در جامعه علمی میشود.
4. علم نافع و کاربردی: جهاد علمی صرفاً نظری نیست، بلکه باید «علم نافع» باشد و به «حل مسائل جاری و آینده کشور» کمک کند. علم باید به فناوری، و فناوری به صنعت و توسعه کشور وصل شود. این رویکرد، تبدیل «رویکرد مصرفکنندگی علم» به «رویکرد تولید علم» را ضروری میسازد.
5. فراگیری و جامعیت: جهاد علمی محدود به رشتههای خاصی نیست. شامل علوم پایه، تحقیقات بنیادی، علوم انسانی (با تاکید بر تعمیق معارف دینی و مبانی انقلاب)، علوم پزشکی، هستهای، و فناوریهای پیشرفته میشود.
6. تقویت بنیانهای اخلاقی و معنوی: در کنار پیشرفت علمی، بر همراهی علم با «اخلاق و ایمان» تأکید فراوان شده است. علم بدون دین و اخلاق میتواند آسیبرسان باشد، لذا دانشگاه و محیط علمی باید فضایی برای تربیت نفسانی و آمیختن علم با ارزشهای معنوی باشد.
7. مسئولیتپذیری نخبگان و دانشگاهیان: نخبگان، دانشگاهیان، استادان و دانشجویان به عنوان محورهای اصلی این جهاد معرفی شدهاند. ایشان وظیفه دارند با احساس مسئولیت بیشتر، دانشگاه را از جولانگاه سیاسی شدن باز دارند و مانع توقف حرکت علمی کشور شوند.
8. جهاد در مقابل دشمن: پیشرفت علمی به عنوان یک «جهاد» در مقابل دشمنان مطرح شده است، چرا که دشمنان از «جهاد علمی» ایران «بشدت بیمناک» هستند. این جنبه، به جهاد علمی بعد سیاسی و امنیتی نیز میبخشد.
تحلیل و چشمانداز:
مقام معظم رهبری با طرح مفهوم «جهاد علمی»، مسیر پیشرفت کشور را در گرو توسعه علمی و فناورانه میدانند و بر این باورند که «علم، پایهی پیشرفت همهجانبه کشور است». ایشان با اشاره به عقبماندگیهای تاریخی، بر ضرورت جبران آن با حرکتی جهادگونه و مستمر تأکید دارند. این رویکرد، دانشگاه و مراکز پژوهشی را نهادهایی حیاتی برای تضمین «اقتدار»، «عزت»، «استقلال» و «شکوفایی» ملت ایران معرفی میکند.
بر اساس این دیدگاه، دستیابی به «مرجعیت علمی» و تبدیل شدن به «قطب علمی جهان اسلام» اهداف بلندمدتی هستند که تحقق آنها نیازمند سرمایهگذاری مستمر، حمایت از نخبگان، رفع موانع اداری و مالی، و ایجاد یک فرهنگ عمومی مبنی بر ارج نهادن به علم و پژوهش است. اجرای «سیاستهای کلی علم و فناوری» که توسط ایشان ابلاغ شده، گامی مهم در جهت تحقق این اهداف محسوب میشود.
در نهایت، مفهوم جهاد علمی فراتر از یک شعار، چارچوبی راهبردی برای حرکت علمی کشور است که بر تولید دانش، خوداتکایی، کاربردی بودن علم، و همراهی آن با ارزشهای اخلاقی و دینی تأکید دارد و تحقق آن را ضامن آیندهای روشن و مقتدر برای ایران میداند.
نویسنده: اعظم صمدزاده
#شهید_احسان_ذاکری
#حقیقت_رسانه_خوزستان
#پیشرفت_اهواز
#شهید_احسان_ذاکری
