با عنایت به شعار سال ۱۴۰۴، «سرمایهگذاری برای تولید»، صنعت نفت خوزستان بهعنوان بزرگترین قطب انرژی کشور، نقشی بیبدیل در تحقق این راهبرد ملی ایفا میکند. این گزارش با تمرکز بر مناطق نفتخیز خوزستان، دستاوردهای افزایش تولید، طرحهای کلان جمعآوری گازهای همراه، خودکفایی در تولید تجهیزات نفتی، و ضرورت سرمایهگذاری برای بهبود ضریب برداشت از میادین مشترک را تحلیل میکند. یافتهها نشان میدهد که با هدایت هدفمند سرمایهها به سمت پروژههای بالادستی و پاییندستی، میتوان ضمن افزایش تولید و درآمدهای ارزی، اشتغال پایدار ایجاد کرد و وابستگی به خارج را کاهش داد.
۱. مقدمه: پیوند شعار سال با صنعت نفت خوزستان
رهبر معظم انقلاب اسلامی سال ۱۴۰۴ را بهعنوان سال «سرمایهگذاری برای تولید» نامگذاری کردند و تأکید فرمودند: «تولید وقتی جهش پیدا میکند که سرمایهگذاری انجام بگیرد. سرمایهگذاری عمدتاً از سوی مردم باید انجام بگیرد و دولت شیوههای مختلفش را برنامهریزی کند» . این رویکرد در صنعت نفت خوزستان که حدود ۸۰ درصد نفت کشور در این استان تولید میشود، اهمیتی دوچندان مییابد.
استان خوزستان با دارا بودن میادین عظیم نفتی اهواز، مارون، گچساران، آغاجاری، و میادین مشترک غرب کارون (آزادگان، یادآوران، یاران و اروند)، ستون فقرات امنیت انرژی کشور محسوب میشود . بر اساس آخرین آمارها، تولید نفت خوزستان به ۲ میلیون و ۷۰۰ هزار بشکه در روز رسیده است که نسبت به ابتدای دولت سیزدهم (یک میلیون و ۷۰۰ هزار بشکه) رشد چشمگیری داشته است .
۲. دستاوردهای تولید نفت در سال ۱۴۰۴
۲.۱. افزایش تولید در مناطق نفتخیز جنوب
شرکت ملی مناطق نفتخیز جنوب بهعنوان بزرگترین تولیدکننده نفت ایران، در سال ۱۴۰۴ موفق شد ضمن جبران افت طبیعی مخازن، میانگین تولید روزانه نفت خام را حدود ۱۰۰ هزار بشکه افزایش دهد . این افزایش تولید حاصل مجموعهای از اقدامهای میدانی، فنی و مدیریتی در گستره عملیاتی شرکتهای بهرهبرداری نفت و گاز کارون، مارون، آغاجاری، مسجدسلیمان و گچساران بوده است .
رامین حاتمی، مدیرعامل شرکت ملی مناطق نفتخیز جنوب، در این زمینه تأکید کرده است: «سال ۱۴۰۴ را میتوان مقطعی دانست که در آن شرکت ملی مناطق نفتخیز جنوب بیش از گذشته جایگاه خود را بهعنوان یکی از ارکان راهبردی صنعت نفت کشور و یکی از اضلاع اصلی سبد انرژی ایران تثبیت کرد» .
۲.۲. جهش تولید در شرکت نفت و گاز اروندان (غرب کارون)
شرکت نفت و گاز اروندان که مسئولیت توسعه میادین مشترک غرب کارون را بر عهده دارد، در سال ۱۴۰۴ عملکرد درخشانی داشته است. بر اساس اعلام مدیرعامل این شرکت:
· افزایش روزانه بیش از ۲۰ هزار بشکهای تولید نفت محقق شده است
· نسبت به برنامه مصوب سال ۱۴۰۴، حدود ۲۵ تا ۳۰ هزار بشکه جلوتر هستند
· برنامه دارد تا پایان سال، تولید میدان دارخوین را به ۱۲۰ هزار بشکه در روز برساند
· چشمانداز تولید غرب کارون تا پایان سال ۱۴۰۴، ۹۰۰ هزار بشکه در روز تعیین شده است
حمید دریس، مدیرعامل شرکت نفت و گاز اروندان، با اشاره به شعار سال تأکید کرده است: «این شعار نشان میدهد که سرمایهگذاری خودش هدف نیست، بلکه هدف تولید است و باید سرمایهگذاری دقیق به سمت تولید هدایت شود تا شاهد اقتصاد مولد در کشور و تأمین نیازها باشیم» .
۳. جمعآوری گازهای همراه؛ از تهدید زیستمحیطی تا فرصت اقتصادی
یکی از مهمترین محورهای سرمایهگذاری در صنعت نفت خوزستان، پروژههای جمعآوری گازهای همراه نفت (فلرها) است که همزمان منافع اقتصادی، زیستمحیطی و اجتماعی به همراه دارد .
۳.۱. دستاوردهای کلان در مهار فلرها
بر اساس گزارشهای رسمی، از ابتدای فعالیت دولت چهاردهم، میانگین گازسوزی روزانه بیش از ۳۴۵ میلیون فوتمکعب کاهش یافته است . دو طرح مهم جمعآوری گازهای همراه با مشارکت پتروشیمی مارون و هلدینگ خلیج فارس به پیشرفت حدود ۸۰ درصدی رسیده است؛ طرحهایی با ظرفیت تقریبی ۸۰۰ میلیون فوتمکعب در روز .
۳.۲. بزرگترین طرح جمعآوری گازهای مشعل کشور
اجرای بزرگترین طرح جمعآوری گازهای مشعل کشور با مشارکت شرکتهای خصوصی و دانشبنیان، نقطه عطفی در مدیریت گازهای همراه محسوب میشود . دستاوردهای این طرح عبارتند از:
· جمعآوری روزانه بیش از ۵۲۰ میلیون فوتمکعب گاز مشعل
· سودآوری سالانه بالغ بر ۳۰۰ میلیون دلار
· جذب ۵۱۸ میلیون دلار سرمایهگذاری بخش خصوصی
· ایجاد بیش از ۱۵۰۰ فرصت شغلی مستقیم در استانهای خوزستان و کهگیلویه و بویراحمد
· خاموشی ۲۷۰ مشعل و جلوگیری از انتشار روزانه ۲۹ هزار تن گاز گلخانهای
اجرای پروژه بهسوزی و حذف کامل دود ۲۱ مشعل بلند اطراف شهر اهواز نیز در همین زمینه، نماد روشنی از تلفیق توسعه صنعتی و صیانت از محیط زیست است .
۳.۳. نگاه کارشناسی به ارزش اقتصادی فلرها
پویا ناظران، کارشناس اقتصاد انرژی، در این زمینه تأکید کرده است: «خاموشکردن فلرهای مزمن در میادین قدیمی، یک پروژه صرفاً زیستمحیطی نیست، بلکه بخشی از اصلاح ساختار اقتصادی صنعت نفت است. هر مترمکعب گاز همراهی که امروز جمعآوری میشود، در واقع جلوگیری از هدررفت سرمایه ملی و افزایش بهرهوری کل زنجیره انرژی است» .
هاشم اورعی، استاد دانشگاه نیز معتقد است: «اگرچه حجم فلرسوزی در کشور بالاست، اما آنچه اهمیت دارد آغاز مسیر درست است. پروژههایی که امروز برای جمعآوری گازهای همراه در جنوب کشور در حال اجراست، زیرساختی ایجاد میکند که آثار آن در سالهای آینده بهطور ملموس دیده خواهد شد» .
۴. خودکفایی در تولید تجهیزات نفتی
۴.۱. جایگاه ممتاز خوزستان در بومیسازی تجهیزات
استاندار خوزستان، سیدمحمدرضا موالیزاده، با تأکید بر پیشرفتهای چشمگیر این استان اعلام کرده است: «در حوزه خودکفایی تولید تجهیزات نفتی مشکل خاصی نداریم و به تراز خوبی که مایه افتخار و مباهات است دست یافتهایم. بخش عمدهای از اقدامات انجام شده در حوزه تجهیزات و خدمات فنی نفت از درون استان است» .
این موفقیت نتیجه تلاش پژوهشگران، محققان، تولیدکنندگان و صنعتگرانی است که در عرصه راهبردی نفت، گاز و پتروشیمی فعالیت میکنند .
۴.۲. رویکرد حمایت از تولید داخل
مدیرعامل شرکت نفت و گاز اروندان با تأکید بر اهمیت حمایت از تولید داخل تصریح کرده است: «کالای داخلی که به قطع وابستگی کمک میکند، حتی اگر گرانتر از کالای خارجی باشد باید خریداری شود، زیرا ما با این کار هزینه قطع وابستگی به خارج را پرداخت میکنیم و سود آن به کشور باز میگردد» .
این رویکرد در نمایشگاههای تخصصی صنعت نفت خوزستان که بستری برای ارتباط شرکتهای دانشبنیان، سازندگان و پیمانکاران با کارفرمایان فراهم میکند، تجلی یافته است .
۴.۳. قراردادهای «بار اول» و بومیسازی فناوری
مناطق نفتخیز جنوب در زمینه فناوری و بومیسازی پیشتاز بوده و اجرای قراردادهای «بار اول» را در دستور کار قرار داده است. دریافت مجوز ۲۸ قرارداد به ارزش ۶۸۶۸ میلیارد تومان، ضمن صرفهجویی ارزی ۲۷۲ میلیون یورویی، زمینه اشتغال مولد برای حدود هزار نفر را فراهم کرده است .
۵. سرمایهگذاری در میادین مشترک و ضریب برداشت
۵.۱. اهمیت راهبردی میادین غرب کارون
میادین غرب کارون که در استان خوزستان و در امتداد مرز با عراق قرار دارند، شامل مجموعهای از میادین مشترک از جمله آزادگان شمالی و جنوبی، یادآوران، یاران شمالی و جنوبی و اروند هستند . نفت درجای این مجموعه میادین دهها میلیارد بشکه برآورد میشود و نقش تعیینکنندهای در سبد تولید بلندمدت کشور دارند .
۵.۲. مسئله ضریب بازیافت؛ فرصت میلیارد دلاری
کارشناسان تأکید دارند که عبور از مرحله «افزایش تولید اولیه» و ورود جدی به فاز «بهبود ضریب برداشت» نیازمند سرمایهگذاری سنگینتر در پروژههای ازدیاد برداشت و فناوریهای نوین است .
هر یک درصد افزایش در ضریب برداشت میادین عظیم غرب کارون میتواند معادل صدها میلیون بشکه نفت اضافی برای کشور به همراه داشته باشد؛ حجمی که ارزش آن در مقیاس دهها میلیارد دلار برآورد میشود .
در مقابل، در سوی عراقی این مخازن، توسعه میادینی مانند مجنون (مشترک با آزادگان) و الحلفایه (مشترک با یادآوران) با مشارکت شرکتهای بزرگ بینالمللی انجام شده است .
۵.۳. اقدامات انجامشده و چشمانداز آینده
نگاه به آینده مخازن و استمرار تولید، با تمرکز بر افزایش ضریب بازیافت حداقل یک درصدی و بهرهگیری از ظرفیت دانشگاهها، مراکز پژوهشی و شرکتهای دانشبنیان، ابعاد عملیاتیتری به خود گرفته است . اجرای طرح پایلوت تزریق آب کمشور در مخزن بنگستان میدان اهواز، بهرهبرداری از نخستین سامانه بومی تولید و تزریق نیتروژن در صنعت نفت و پیشگامی در بهکارگیری روشهای نوین ازدیاد برداشت (EOR/IOR)، جایگاه مناطق نفتخیز جنوب را بهعنوان پیشرو در مدیریت هوشمند مخازن تثبیت کرده است .
۶. مشارکت بخش خصوصی؛ الگوی نوین سرمایهگذاری
۶.۱. قراردادهای خرید تضمینی خدمات حفاری
یکی از رویکردهای محوری مناطق نفتخیز جنوب، حرکت آگاهانه به سوی تقویت نقش بخش خصوصی و غیردولتی در زنجیره ارزش بالادستی صنعت نفت بوده است . در این چارچوب، امضای قراردادهای خرید تضمینی خدمات حفاری و خدمات فرآورشی نفت خام، بهمثابه ابزاری راهبردی برای ایجاد اطمینان سرمایهگذاری و تداوم فعالیتهای توسعهای در دستور کار قرار گرفت .
این قراردادها زمینه ورود هدفمند بخش خصوصی به یکی از کلیدیترین حلقههای تولید را فراهم ساخت و شامل موارد زیر است:
· تأمین ۲۰ دستگاه حفاری خشکی با توان ۲۰۰۰ اسب بخار
· برنامهریزی برای حفر صدها حلقه چاه جدید
۶.۲. مدل BOO در خدمات فرآورشی
خرید خدمات فرآورشی نفت خام از بخش خصوصی در قالب قراردادهای ساخت، بهرهبرداری و مالکیت (BOO)، گامی دیگر برای بازتعریف نقش بخش غیردولتی در توسعه زیرساختهای صنعت نفت است . این قراردادها:
· با تکیه بر سرمایهگذاری، مدیریت و بهرهبرداری بخش خصوصی طراحی شدهاند
· بار سرمایهگذاری مستقیم دولت را کاهش میدهند
· زمینه شکلگیری الگوهای پایدار همکاری بلندمدت را فراهم میکنند
۷. توسعه زیرساختها و پروژههای کلان
۷.۱. بهرهبرداری از ۲۲ پروژه مهم
در حوزه زیرساختی، سال ۱۴۰۴ با بهرهبرداری از ۲۲ پروژه مهم صنعتی، ساختمانی و محیطزیستی با اعتباری بالغ بر ۴۸ هزار میلیارد تومان و ۱۹۴ میلیون یورو همراه بود . این پروژهها که بهطور عمده در استان خوزستان اجرا شد، نقش مهمی در تقویت ظرفیتهای تولید، ایمنی و پایداری تأسیسات ایفا کرد .
۷.۲. تعمیرات اساسی و نگهداشت تولید
پایداری تولید با ثبت رکوردی جدید در حوزه تعمیرات اساسی تأسیسات و تجهیزات فرآیندی تکمیل شد، بهگونهای که صدها تجهیز فرآیندی، دهها کارخانه فرآورشی گازی و بیش از ۲۰۰ دستگاه ماشینآلات سنگین تحت تعمیرات اساسی قرار گرفتند .
۸. مسئولیت اجتماعی و اشتغالزایی محلی
۸.۱. اشتغال نیروهای بومی
شرکت نفت و گاز اروندان در بحث اشتغال قدمهای خوبی برداشته است: بیش از ۹۰ درصد استخدامیهای پیمانکاری از بومیهای مناطق تأسیساتی هستند . این رویکرد باعث شده است منافع توسعه صنعت نفت مستقیماً به بهبود معیشت مردم محلی منجر شود.
۸.۲. اقدامات فرهنگی و اجتماعی
علاوه بر مسائل فنی و تولیدی، برنامههای فرهنگی و مذهبی در روستاهای همجوار توسط شرکتهای نفتی در حال انجام است . اجرای پروژههای گسترده مسئولیت اجتماعی، نشاندهنده پیوند توسعه صنعت نفت با بهبود کیفیت زندگی جوامع محلی است .
جمعبندی و چشمانداز
استان خوزستان بهعنوان قطب انرژی ایران، ظرفیت بینظیری برای پیشبرد شعار «سرمایهگذاری برای تولید» دارد. دستاوردهای سال ۱۴۰۴ در صنعت نفت این استان شامل موارد زیر است:
1. افزایش تولید: ۱۰۰ هزار بشکه در مناطق نفتخیز جنوب و ۲۰ هزار بشکه در اروندان
2. جمعآوری گازهای همراه: کاهش ۳۴۵ میلیون فوتمکعبی گازسوزی و سرمایهگذاری ۵۱۸ میلیون دلاری بخش خصوصی
3. خودکفایی تجهیزات: دستیابی به تراز مطلوب در تولید تجهیزات نفتی و قراردادهای بار اول
4. توسعه میادین مشترک: برنامه افزایش تولید غرب کارون به ۹۰۰ هزار بشکه
5. مشارکت بخش خصوصی: قراردادهای خرید تضمینی خدمات حفاری و BOO
با این حال، چالشهای مهمی نیز پیش روست. افزایش ضریب بازیافت مخازن به عنوان یک ضرورت ملی نیازمند سرمایهگذاری مستمر و جذب فناوریهای نوین است . هر یک درصد افزایش در ضریب برداشت میادین غرب کارون، دهها میلیارد دلار ارزش افزوده ایجاد میکند .
تحقق اهداف بلندمدت صنعت نفت خوزستان نیازمند هدایت سرمایههای خرد و کلان به سمت پروژههای تولیدی، تداوم حمایت از شرکتهای دانشبنیان و تقویت الگوهای مشارکت بخش خصوصی است. همانگونه که مدیرعامل شرکت نفت و گاز اروندان تأکید کرده است: «سرمایهگذاری دقیق باید به سمت تولید هدایت شود تا شاهد اقتصاد مولد در کشور و تأمین نیازها باشیم» .
مناطق نفتخیز جنوب، با تکیه بر توان داخلی و سرمایهگذاری هدفمند، میتوانند نهتنها محرک اصلی تحقق شعار سال، بلکه پیشران توسعه پایدار و خودکفایی اقتصادی کشور باشند.
#شهید_احسان_ذاکری
#حقیقت_رسانه_خوزستان
#پیشرفت_اهواز
#شهید_احسان_ذاکری
